دین و حقوق بشر
نکاتی در مورد مصاحبه پروفسور محمود آخوندی با نشریه گویا
مصاحبه نشریه گویا (چاپ اهر) با پروفسور محمود آخوندی اهری در مورد حقوق شهروندی هر چند از نظر طرح مطالب علمی وزین و البته ثقیل و پر مناقشه در اهر موجب مسرت است و نشان از بالندگی فضای فکری منطقه دارد ولی از نظر برخی از مطالبی که توسط استاد بیان شده است ضرورت دارد تا مورد مداقه و بحث و بررسی علمی بیشتری قرار گیرد.
البته قبل از هر چیز باید به مقام علمی استاد گرانمایه، ادای احترام نمود چرا که ایشان یکی از افتخارات اهر در ساحت علم حقوق می باشند و باید یادآوری نمود که این نوشته صرفا با هدف ژرف نگری در برخی از فرموده های استاد بوده و می تواند به بسط مباحث مطرح شده توسط ایشان کمک نماید.
حضرت استاد در بخشی از بیانات خود تلویحا اعتقاد خویش را به اعلامیه جهانی حقوق بشر ابراز نموده و به قرائت اسلامی از حقوق بشر نیز معترض شده اند. همه ما نیک می دانیم که برخی از بند های اعلامیه مذکور با نص صریح ادیان الهی از جمله اسلام در تعارض کامل می باشد. حال این سوال پیش می آید که در چنین مواردی چه باید کرد؟ آیا باید از در مخالفت با دین در آمد یا باید با آن بند ازاعلامیه جهانی حقوق بشر مخالفت نمود؟ به عبات بهتر آیا ما باید تمامی اصول و مفاهیم اعلامیه را قبول کنیم؟ اگر جواب مثبت است مبنای آن " باید" چیست و اگر جواب منفی است باز بر کدام مبنا؟ به عبارت دیگر اعلامیه جهانی حقوق بشر مشروعیت خود را از کجا اخذ کرده است؟ مبانی و اصول آن بر چه اساسی استوار است و چه کسانی و با چه عقایدی آن را تدوین نموده اند؟
اینها پرسش هایی است که ما را به بررسی بیشتراعلامیه رهنمون می سازد . ما در قدم اول به بررسی تاریخی آن می پردازیم:
هر چند تدوین اعلامیه جهانی حقوق بشر پدیده ای نوین است اما برخی از حقوق نوشته شده در آن قدمتی بس دراز دارد. در اغلب نوشته ها و کتب غربی، خاستگاه حقوق بشر، یونان معرفی شده است و به عمد از نقش ادیان آسمانی و از جمله اسلام در تبیین حقوق اساسی انسان ها سخنی به میان نیامده است. در سیر غربی حقوق بشر با پیچ های تاریخی مانند اعلامیه حقوق انگلستان ( 1688 م ) و یا اعلامیه استقلال آمریکا ( 1776 م ) و غیره روبرو هستیم که بیشتر حالت محلی داشته اند و از نظر محتوایی به اعلامیه کنونی نزدیک بودند و در نهایت به پایان جنگ دوم جهانی و تدوین شکل کنونی اعلامیه حقوق بشر ( 1948 م ) می رسیم. با نگاهی هوشمند و دقیق می توان به رشد و نمو یک مکتب بشری همزمان با حقوق بشردر سیر تاریخی اروپا و غرب پی برد و آن چیزی نیست جز نحله لیبرالیسم ) Liberalism ) یا همان مکتب اباحی گری.
می توان ادعا نمود که حقوق بشر غربی در ارتباط تنگاتنگ با لیبرالیسم بوده و ثمره و مولود آن می باشد و به جرات می توان گفت لیبرالسم و زیر مجموعه های آن بستر مناسبی برای رشد حقوق بشر غربی بوده و نویسندگان اعلامیه با استفاده از منابع فلسفی و ارزشی لیبرالیسم آن را تدوین نموده و به انسان از دریچه اومانیسم ( Humanism ) یا همان انسان گرایی نگریسته اند. موضوع اومانیسم که یکی از مبانی اصلی لیبرالیسم می باشد دادن اختیار تعیین سعادت و شقاوت انسان به دست خود اوست و در این میان پای دین و آموزه های وحیانی را از دایره قانونگذاری برای بشر بیرون می کشد و نعوذ با لله به طریق اولی می خواهد تا خداوند را در حوزه اجتماعی جامعه بشری خلع ید نماید.
پر واضح هست که اعلامیه جهانی حقوق بشر در چنین نظامی از ارزشهای فکری غرب تهیه شده و به همین دلیل می باشد که برخی از مفاد آن به طور قطع و یقین مورد تایید نظام ارزشی اسلام نیست. مرحوم علامه جعفری (ره) که به حق باید ایشان را پدر حقوق بشر اسلامی نامید از این زاویه، اعلامیه حقوق بشر را مورد نقد و بررسی قرار داده است.به نظر علامه جعفری، در این اعلامیه، تفسیر نادرستی از انسان به عمل آمده است. ایشان معتقد بودند که در تفسیر غربی و به تبع آن در اعلامیه حقوق بشر، انسان به جانداری معنا شده است که بر مبنای قوانین ناآگاه طبیعت به وجود آمده و پس از مدتی زندگی بی هدف در روی زمین و عشق به لذت و منفعت، راهی زیر خاک تیره می شود و سپس هیچ. ولی در تفسیر دینی، انسان موجود با معنایی است که با حکمت عالیه خداوندی به وجود آمده و رو به هدفی با معنا سیر می کند.
طبیعتا قوانینی که مطابق با نظریه اول وضع می شود با قوانین نظریه دوم در تنافی خواهد بود . مبرهن است که ما نباید و نمی توانیم تا همه قوانین تدوین شده که در سیستم غربی ارزشگذاری شده است را قبول نموده و به عنوان نسخه ای شفا بخش برای جوامع اسلامی تجویز نماییم.
شهید منتظر مرگ نمیماند، این اوست که مرگ را برمیگزیند. شهید پیش از آنکه مرگ ناخواسته به سراغ او بیاید، به اختیار خویش میمیرد و لذت زیستن را نیز هم او مییابد. نه آن کس که دغدغه مرگ حتی آنی بر خود وانمیگذاردش و خود را به ریسمان پوسیده غفلت میآویزد، تا از دغدغه مرگ برهد.